Zorgpad Anale pathologie

Het Zorgpad Anale Pathologie beschrijft de zorg vanaf de verwijzing naar de specialist tot de afspraken van nazorg.

image
Het netwerk stelde in 2025 een regionaal Zorgpad Anale Pathologie op voor het optimaliseren van de onderlinge afspraken op het gebied van anale afwijkingen.  

Het Zorgpad Anale Pathologie beschrijft de verwijzing naar de dermatoloog of chirurg in een van de betrokken ziekenhuizen. Op basis van de diagnose zijn de behandelopties uiteengezet. 

Bent u behandelaar in de regio Zuidwest Nederland en wilt u aansluiten  neemt u dan contact met ons op. 

Download: Zorgpad Anale-pathologie (v1 - 2025)

Anale-pathalogie

Versie 1, 08 May 2026. Auteurs: Leden werkgroep, Zorgpad Anale-pathologie.

Samenwerkingsverband Anale Netwerk

In het Anale Netwerk werken dokters uit verschillende ziekenhuizen en van meerdere medische specialismen met elkaar en met andere zorgverleners samen rondom de zorg aan patiënten met anale-klachten. In het Netwerk delen dokters hun kennis en expertise rondom patiëntenzorg en wetenschappelijk onderzoek met elkaar. Het Anale Netwerk is onderdeel van het Anogenitaal Netwerk.

Ons doel: de beste zorg, op het beste tijdstip en op de beste plek.

Het anale-netwerk is begin 2025 opgericht op initiatief van dermatologen en chirurgen in de regio Zuidwest Nederland. Bij de start van het netwerk ontvingen de zorgprofessionals ondersteuning van stichting BeterKeten.

Meer informatie vindt u op de website www.anogenitaalnetwerk.nl

Documentgegevens
Naam Zorgpad Regionaal zorgpad Anale-pathologie
Doelstelling

De doelstelling van het zorgpad is het vastleggen van het zorgtraject voor volwassen patiënten met anale-klachten opdat de meest optimale en uniforme zorg op de juiste plaats aan patiënten met anale-pathologie in de regio Zuidwest Nederland geboden wordt.

Inzichtelijk is welke expertise en behandelingen er zijn en plaatsvinden binnen de verschillende ziekenhuizen.

Afbakening
patiëntenpopulatie
Volwassen patiënten Anale-klachten
Scope zorgpad Screening-diagnostiek-behandeling-follow-up
Opdrachtgever Anale-Netwerk
Voorzitter: L. van Lee
Versie beheer Versie 1 08-05-2025
Samenstelling

De werkgroep is samengesteld uit een afvaardiging van dermatologen en chirurgen van de betrokken ziekenhuizen.

L. van Lee, dermatoloog, DermaHaven
I. Han-Geurts, chirurg, Proctoskliniek
J. Nonner, chirurg, Ikazia
D. van den Dungen, VS dermatologie, DermaHaven
R. Smeenk, chirurg, Albert Schweitzer Ziekenhuis
R. Kortekaas, chirurg, Franciscus
M. Schouten, directeur, BeterKeten
J. Reinerink, junior adviseur, BeterKeten

Zorgpad Anale-pathologie

Klachten: jeuk, pijn, bloed, vocht, zwelling.

Verwijzing door huisarts of specialist naar de dermatoloog of chirurg. Bij risicogedrag of verdenking op een soa wordt doorverwezen naar de GGD (zie de NHG-richtlijn SOA/RIVM).

Poli bezoek chirurgie of dermatologie: anamnese, lichamelijk onderzoek en diagnostiek. Voorafgaand aan het spreekuur vult de patiënt een triagevragenlijst in en ontvangt voorlichting over een gezonde leefstijl.

Diagnostiek per aandoening
Aandoening Aanvullende diagnostiek
Hemorroïden (aambeien) Zo nodig proctoscopie
Fissuren (anuskloof) Zo nodig echo, O.I.N.
Fistels Zo nodig MRI, echo
Anuscarcinoom (anuskanker) Huidbiopt; zo nodig diagnostische excisie, MRI volgens rectumprotocol, echo lymfeklieren, endo-echo
Condylomen (genitale wratten) Zo nodig proctoscopie
Inflammatoire dermatosen Zo nodig huidbiopt
Overig
Voorstadium anuscarcinoom (AIN) Zo nodig huidbiopt
Behandelopties per aandoening
Aandoening Behandelopties
Hemorroïden
  • Sclerotherapie
  • RBL
  • Mucopexie
  • Hemorroïdectomie
  • Laser
Fissuren
  • Diltiazemcalf-crème
  • Botoxinjectie
  • Fissurectomie / aanfrissen fissura ani
  • CO2-laser
  • Stoppen met roken
Fistels
  • MVP
  • LIFT
  • Laser
  • Stamcellen
  • Fistulotomie
  • Seton
  • Abcesdrainage
  • Antibiotica
  • Stoppen met roken
Anuscarcinoom Afhankelijk van TNM-classificatie: excisie of chemoradiatie
Condylomen
  • Topicale therapie
  • Cryotherapie
  • Electrocoagulatie
  • Excisie
  • CO2-laser
  • Stoppen met roken
  • Overwegen Gardasil 9
Inflammatoire dermatosen
  • Topicale therapie
  • Systemische medicatie
  • Operatie
Overig Afhankelijk van klachten
Voorstadium anuscarcinoom (AIN)
  • Electrocoagulatie
  • Zalftherapie
  • Cryotherapie
  • (of een combinatie)

Aanvullende behandeling bij psychosociale en/of seksuele klachten: bekkenfysiotherapeut, seksuoloog of psycholoog.

Is de behandeling effectief? Zo nee: heroverweeg de diagnose, pas de behandeling aan en raadpleeg zo nodig een bij BK aangesloten expertisecentrum. Zo ja: ga verder naar de follow-up.

Follow-up per aandoening
Aandoening Follow-up
Hemorroïden Chirurg: ca. 6 weken na OK, ca. 8 weken na behandeling RBL.
Fissuren Chirurg: ca. 6 weken postoperatief of na genezing van de klachten.
Fistels Chirurg: afhankelijk van de klachten tot genezing.
Anuscarcinoom Hoofdbehandelaar (radiotherapeut / chirurg / oncoloog), gedurende circa 5 jaar.
Condylomen Dermatoloog, afhankelijk van klachten en ingestelde behandeling. Chirurg: na excisie controle wondgenezing na ca. 6 weken.
Inflammatoire dermatosen Dermatoloog, afhankelijk van de klachten en ingestelde behandeling.
Overig Afhankelijk van diagnose.
Voorstadium anuscarcinoom 6 maanden na de laatste behandeling. Op indicatie follow-up nadien.

Samenwerkingsverband Anale en Anogenitaal Netwerk

In het Anale Netwerk en Anogenitaal Netwerk werken dokters uit verschillende ziekenhuizen en van meerdere medische specialismen met elkaar en met andere zorgverleners samen rondom de zorg aan patiënten met anogenitale klachten. In het Anogenitaal Netwerk delen dokters hun kennis en expertise rondom patiëntenzorg en wetenschappelijk onderzoek met elkaar. Ons doel: de beste zorg, op het beste tijdstip en op de beste plek.

Meer informatie vindt u op de website www.anogenitaalnetwerk.nl

Bijlage 1: Verwijsbrief seksuoloog

Verwijzing seksuoloog
Gegevens verwijzer Gegevens patiënt
Naam: Naam:
Specialisme: Geboortedatum:
Instelling: BSN:
Handtekening: Telefoonnummer:

Gegevens verwijzing

  1. Somatische diagnose:
  2. Ingestelde behandeling en behandeladviezen:
  3. Op welk gebied ligt de klacht:
    • seksueel verlangen
    • seksuele opwinding
    • orgasme
    • pijn bij seksuele activiteit
    • genderidentiteit of oriëntatie
    • seksuele ontevredenheid
  4. Wat zijn de verwachtingen:
    • luisterend oor
    • voorlichting
    • seksuologische behandeling
    • advies over gerichte verwijzing
  5. Wat is de hulpvraag van de patiënt of verwijzer:
  6. Relevante medische en obstetrische voorgeschiedenis:
  7. Relevante psychologische voorgeschiedenis en behandeling:
  8. Bekkenfysiotherapeutische voorgeschiedenis:

Bijlage 2: Verwijsbrief bekkenfysiotherapeut

Bekkenfysiotherapeut zoeken: www.bekkenfysiotherapie.nl

Aanvraag bekkenfysiotherapie
Gegevens verwijzer Gegevens patiënt
Naam: Naam:
Specialisme: Geboortedatum:
Datum: Patiëntnummer:
Handtekening verwijzer: Telefoonnummer:
BSN:

Diagnose:

Ingestelde behandeling en behandeladviezen:

Indicatie verwijzing
Urine incontinentie urge/stress
Residuvorming blaas
Obstipatie
Faecale incontinentie
Rectocele/enterokele
Verlaagde tonus bekkenbodemspieren
Verhoogde tonus bekkenbodemspieren
Seksuele dysfunctie
Huidziekte
Anders:

Gevraagd

  • Bekkenbodemanalyse
  • Consult en aansluitend bekkenfysiotherapie indien geïndiceerd
  • Bekkenfysiotherapie

Bijlage 3: Vragenlijst patiƫnt

Vragenlijst anale klachten, in te vullen VOOR een bezoek aan een dokter.

  1. Ontlasting
    1. Heeft u pijn bij het poepen? (Ja/Nee)
    2. Heeft u bloedverlies door de ontlasting heen? (Ja/Nee)
    3. Heeft u bloedverlies op het papier? (Ja/Nee)
    4. Heeft u moeite met de ontlasting kwijtraken? (Ja/Nee) — indien ja: extra vragenlijst (ODS)
    5. Heeft u moeite met de ontlasting ophouden? (Ja/Nee) — indien ja: extra vragenlijst (FI)
    6. Heeft u last van verstoppingen? (Ja/Nee)
    7. Heeft u last van diarree? (Ja/Nee)
    8. Heeft u wel eens last van anale krampen? (Ja/Nee)
    9. Bent u in het verleden geopereerd aan de anus? (Ja/Nee)
  2. Plassen
    1. Kunt u de urine goed ophouden? (Ja/Nee) — indien nee: extra vragenlijst
    2. Heeft u pijn bij het plassen? (Ja/Nee)
    3. Heeft u wel eens bloed bij het plassen? (Ja/Nee)
    4. Heeft u wel eens lucht bij het plassen? (Ja/Nee)
    5. Heeft u wel eens dat u niet goed kunt uitplassen? (Ja/Nee)
  3. Seks
    1. Heeft u pijn bij de anus tijdens seksuele gemeenschap? (Ja/Nee)
    2. Heeft u wel eens anale seks? (Ja/Nee)
    3. Is uw sekleven beperkt door de anale problematiek? (Ja/Nee)
    4. Heeft u wel eens onbeschermd seksueel contact? (Ja/Nee)

Overige bijzonderheden: open antwoord.

NB: bristolstoelgangschaal (Bristol Stool Scale) meesturen.

Bijlage 4: Overzicht Bekkenfysiotherapeuten & Seksuologen, regio Zuidwest Nederland

Bekkenfysiotherapeuten
Naam praktijk Behandelaar Adres Mail Website
Profundum Instituut Arija Zeedijk Van Godewijckstraat 104a, 3311 GX Dordrecht, 078-6227411 arijazeedijk@profunduminstituut.nl www.profunduminstituut.nl
Fysiotherapie Maasboulevard Mieke Boertien Maasboulevard, 3207 BX Spijkenisse, 018-1618453 info42@fysiotherapiemaasboulevard.nl www.fysiotherapiemaasboulevard.nl
FysioZande Radix Caroline Regeer Langestraat 83-85, 2691 BC 's-Gravenzande / Kerkpad 7, 2681 BJ Monster, 0174-417680 caroline@fysiozande.nl www.fysiozande.nl
AdFysio Tine van den Bos Hoofdstraat 88, 2678 CM De Lier, 0174-513237 info@adfysio.nl / tinevandenbos@adfysio.nl www.adfysio.nl
Seksuologen
Naam praktijk Behandelaar Locatie
Albert Schweitzer ziekenhuis M. Bandell Zwijndrecht / Dordrecht
Erasmus MC L. Dinkelman Rotterdam
Erasmus MC W. Boellaard Rotterdam
DermaHaven / Erasmus MC J.M. Bolt Rotterdam
DermaHaven / Erasmus MC H. Pastoor Rotterdam
DermaHaven / Erasmus MC M. Ramakers Rotterdam
IJsselland Ziekenhuis R. Huizing Capelle a/d IJssel

Voor een actueel overzicht raadpleeg www.anogenitaalnetwerk.nl

Disclaimer & Evaluatie

Evaluatie

Om het effect van een zorgpad te meten is het nodig het zorgpad periodiek te evalueren. Het zorgpad zal minimaal twee jaarlijks door het netwerk worden geëvalueerd, tenzij richtlijnen of ontwikkelingen aanleiding geven dit sneller te doen. Gezamenlijk maakt men afspraken tot wijziging en/of metingen die het effect van het zorgpad evalueren.

Disclaimer

Dit zorgpad is afkomstig van het Anale Netwerk in regio Zuidwest-Nederland. Elk ziekenhuis is daarbij zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit en doelmatigheid van de zorg zoals door hun professionals geleverd aan de patiënt en diens naasten. Hoewel de betrokken professionals bij het Anale Netwerk hun best doen om alle informatie, waaronder dit zorgpad, zo goed en foutloos aan derden ter informatie aan te bieden, kunnen zij niet verantwoordelijk gesteld worden voor eventuele fouten of voor het 'up-to-date' houden van dit zorgpad. Het Anale Netwerk ziet derhalve af van welke aansprakelijkheid dan ook, binnen de grenzen van de Nederlandse wet.